Amphion doorstaat zware tijd en kijkt vol vertrouwen vooruit

Redactie

[Doetinchem]

De coronacrisis heeft diepe wonden geslagen in de wereld van kunst en cultuur. Ook het nieuwe Amphion in Doetinchem heeft een zware tijd gehad. Maar het was niet enkel kommer en kwel, integendeel. Door de lockdown hebben schouwburg, muziekschool en De Gruitpoort de fusie binnen een jaar vorm kunnen geven.

Tekst: Henk Waninge Foto: Harry Pastoor

Wie nu dacht dat Amphion-directeuren Charles Droste en Ester van de Haar in zak en as zouden zitten, heeft het mis. Natuurlijk, de coronacrisis heeft er flink ingehakt maar voor het culturele leven in Doetinchem heeft ze ook een positief effect gehad: de betrokkenen konden alle tijd en energie steken in het nieuwe Amphion Cultuurbedrijf, dat op 1 januari 2020 is ontstaan door samenvoeging van de schouwburg, Muziekschool Oost-Gelderland en filmhuis, cultuureducatie- en jongerencentrum De Gruitpoort. Charles Droste. “Om een bekend Nederlands filosoof te citeren: ‘Elk nadeel hep z’n voordeel.’ Door corona hebben we de fusie van de drie instellingen heel snel, binnen een jaar, vorm kunnen geven. Anders had die jaren geduurd. Een praktisch voorbeeld ter illustratie: de administratie-afdelingen van de instellingen zijn vorig jaar bij elkaar gaan zitten en hebben in korte tijd het beste van drie werelden samengevoegd.”

De eerste gesprekken over de fusie, die de gemeente Doetinchem structureel 4,5 ton oplevert, dateren uit 2015. De samenvoeging is niet zonder slag of stoot gegaan maar was volgens Ester van de Haar, die ruim 12 jaar directeur is geweest van De Gruitpoort, onvermijdelijk. “Als we hiervoor niet hadden gekozen, waren we op termijn er alle drie aan onderdoor gegaan.”

Charles Droste: “Alle partijen verkeerden in onzekerheid. Zo stond de muziekschool een reorganisatie te wachten. De gemeente wilde het muziekonderwijs vanaf 15 jaar niet meer subsidiëren waardoor veel docenten een deel van hun uren moesten inleveren. Amphion had als zwaard van Damocles de dure gevelrestauratie boven het hoofd hangen en De Gruitpoort met zijn veelheid aan culturele activiteiten heeft altijd moeten vechten om het financiële hoofd boven water te houden.”

Tel daarbij de gevolgen van de lockdown en de bezuinigingen, die rijk en gemeenten de afgelopen jaren de sector hebben opgelegd, en dan hoef je geen groot rekenwonder te zijn om te begrijpen dat de situatie in Doetinchem maar ook bij veel theaters en musea elders in het land allerminst florissant is. Daarbij steekt het de betrokkenen dat veel politici kunst en cultuur niet op hun waarde schatten en als een soort luxe product weg zetten.

Kaalslag

Charles Droste: “Over het crisismanagement van de regering ben ik niet eens zo boos maar wel over de kaalslag in de cultuur en het disrespect (‘linkse hobby’). Dat speelt al langer, vanaf de dagen van Halbe Zijlstra. Maar ook Ingrid van Engelshoven en Hugo de Jonge nemen de sector niet serieus. De Jonge heeft zichzelf belachelijk gemaakt door te stellen dat we wel zonder theater kunnen en maar een dvd moeten opzetten. Hoe anders was de reactie van Angela Merkel. De Duitse bondskanselier heeft op tv een kwartier lang gesproken over het grote belang van kunst en cultuur. En was het niet Churchill die de oorlogsinspanningen verdedigde met de opmerking: ‘Als het niet om de cultuur gaat, waarom zouden we dan nog vechten?’ ”

“Stel je eens voor dat er op 5 mei op de Dam of op een uitvaart, waar iedereen mee te maken krijgt, geen muziek is? Geen gezang, foto’s, filmbeelden, poëzie of performance? Dat zou wel erg kaal zijn en dan wordt pijnlijk duidelijk hoe belangrijk kunst en cultuur zijn.”

“In Den Haag is vooral naar de economische waarde gekeken, minder naar de emotionele. Films, exposities, voorstellingen en bibliotheek waren allemaal een goed medicijn geweest om deze tijd door te komen. Cultuur is seks voor het brein. Zowel het filmhuis als de schouwburg in Doetinchem is helemaal ingericht op de anderhalve-meter-maatregel, we voldoen aan alle voorwaarden. Met die regel zouden we de grote theaterzaal met 200 mensen kunnen vullen. Daar waren artiesten echt wel voor naar Doetinchem gekomen. Zakelijk was dat een ramp geworden, er moet echt geld bij, maar als je kijkt naar de gevolgen voor de mentale volksgezondheid had je juist deze sector moeten gebruiken.”

Ester van de Haar: “Pijnlijk zijn de gemaakte keuzes voor de hele sector maar voor musea vind ik ze een gemiste kans. Die hadden, net als in België, gewoon open kunnen en moeten blijven want juist daar kun je die maatregelen, zoals de anderhalve meter afstand, goed in praktijk brengen. Dat had de musea nieuw publiek opgeleverd, mogelijk ook meer jongeren, en dat was goed voor de mensheid geweest.”

Verplaatst

Bij al die Haagse tegenwind kwam dus ook nog de coronastorm. Wat betekende dat in de praktijk voor de diverse disciplines en de programmering van de Doetinchemse cultuurcentra? “Theater, filmhuis en facilitair bedrijf, onder andere horeca en ticketverkoop, lagen stil. Onderwijs en cursussen zijn doorgegaan maar op een andere manier, bijvoorbeeld digitaal of via bepaalde projecten, zoals kunst door de brievenbus en de voorleesbrigade om zo verbinding met de samenleving te houden,” zeggen de directeuren, die tijdens het interview elkaar afwisselen en aanvullen.

“Veel voorstellingen werden afgelast, andere hebben we wel drie tot vier keer moeten verplaatsen, uiteraard met inachtneming van  de anderhalve-meter-maatregel. Gevolg teleurstelling alom, bij de artiesten, het publiek en bij ons. Maar het Achterhoekse publiek is trouw. De mensen kijken eerst de kat uit de boom – kieken wat ’t wordt – maar als je ze eenmaal gewonnen hebt, laten ze je niet meer in de steek. Maar 10 procent heeft de gekochte kaarten weer ingeleverd, de rest heeft ze gehouden. Daar zijn we heel dankbaar voor.“

Flexibel

Ondanks de tegenwind zijn de twee hoopvol gestemd over de toekomst. Het licht staat op oranje. “Komend seizoen is drukker dan ooit, het zit propvol. Er zijn 240 voorstellingen gepland waarvan er diverse zijn doorgeschoven. Zoals het er nu naar uitziet, gaan we op 1 september op anderhalve meter en op 1 januari volledig open. We moeten flexibel opereren. We kunnen ons niet permitteren om voorstellingen neer te zetten, die minder dan een halfvolle zaal trekken.”

Droste en Van de Haar hebben er alle vertrouwen in dat Achterhoekers de weg naar het theater en filmhuis terugvinden (‘ze weten nu wat ze missen’) en hopen dat ze de vele mogelijkheden die het nieuwe Amphion biedt, gaan benutten. Momenteel is, als eerste teaser, een pr-campagne langs de kant van de weg gestart en in augustus komt er een magazine uit waarin het nieuwe cultuurbedrijf  (400 medewerkers, begroting 6 miljoen) zich presenteert en de volledige programmering is opgenomen. Het slotakkoord is voor Ester van de Haar. “Creativiteit is de allerbelangrijkste vaardigheid in de 21ste eeuw waarin het tempo  hoog ligt en alles heel snel gaat. Als je niet creatief bent, geen nieuwe oplossingen kunt vinden, geen open mind hebt, ga je de boot missen. Kunst en cultuur kunnen je daarbij helpen. Die stimuleren de creativiteit en maken het leven rijker. Dus zeg ik nogmaals, benut de mogelijkheden van het nieuwe Amphion. Als je die gebruikt, zie je ook het nut ervan.”