[Borculo]

‘De Slimste Weg’ is een burgerinitiatief rondom de provinciale weg N825 tussen Borculo en Lochem, de Nettelhorsterweg. Al jaren in discussie vanwege verkeersdrukte en onveiligheid. Door het burgerinitiatief is een uniek verbeterplan onstaan, waarbij burgers, overheden, bedrijfsleven en kennisinstituten samenwerken.

Rob Weeber

Provinciale wegen staan iedere 9 à 10 jaar voor groot onderhoud. Voordat de werkzaamheden daadwerkelijk een aanvang nemen, volgt er een trajectprogrammering in vijf fases met daarin de planning tot en met het plan van aanpak en aanbesteding van de vastgelegde maatregelen.

Voor de Nettelhorsterweg (N825) was in mei 2017 de fase ‘Verkenning’ al ver gevorderd. In deze fase wordt het gehele onderzoek naar knelpunten en oplossingen met de bijbehorende kosten afgerond. Omstreeks datzelfde tijdstip zaten de bewoners van Geesteren bij De Melktap en brainstormden met de Stichting Pak An over de toekomst van hun dorp. Een van de onderwerpen was de verhoogde verkeersintensiteit en toegenomen onveiligheid van de N825.

Het toeval wilde dat ook Hans Leeflang aanwezig was, een nieuwkomer in de buurt. Zijn achtergrond, voormalig directeur Kennis, Innovatie en Strategie bij het toenmalige ministerie van Infrastructuur en Milieu, bleek uitermate van pas te komen in de discussie over de N825 en leidde uiteindelijk tot een nieuw burgerinitiatief en het ‘heropenen’ van de (pré)verkenningsfase.


De innovatiekaart trekken

Zeker in een fase waarin alles al vastligt, is het uitermate lastig om de overheid nog tot ‘omdenken’ te bewegen. De enige manier om succes te behalen volgens Leeflang, is het trekken van de innovatiekaart. “Innovatie bij infrastructurele projecten wordt bevorderd door ogenschijnlijke tegenstellingen te verbinden,” legt hij uit. “In het geval van Geesteren betekende de weg meer verkeershinder, met name door de rondweg Lochem en de komst van FrieslandCampina in Borculo. Wil je daar iets aan doen, dan moet je niet klagen, maar er iets anders tegenoverstellen, zoals meer veiligheid, meer gezondheid en meer duurzaamheid.”

Deze dubbele doelstelling is ook al elders in Nederland toegepast, zoals bij het project ‘Ruimte voor de rivier’ met de nevengeul en de prachtige bruggen over de Waal bij Nijmegen. ”Er ontstond enthousiasme in Geesteren, gevolgd door een burgerinitiatief dat oorspronkelijk de naam ‘De Stilste Weg’ kreeg. Later is dat omgezet naar ‘De Slimste Weg’.”

De initiatiefgroep bestaat uit omwonenden die ook in hun beroepsleven met innovatie bezig zijn, Peter Post bij Achmea en Rik Walvoort met duurzaam boeren. In het begin zat daar ook de bestuurlijk ervaren Jan Zappeij bij.

Er werd contact gelegd met de gemeenten Berkelland en Lochem en met de provincie. ”De projectleider trajectaanpak van de provincie zat zich ineens met een burgerinitiatief geconfronteerd en had het daar in het begin lastig mee”, zegt Leeflang. ”Ook hebben we aangeklopt bij bedrijven die bekend waren met innovatie binnen infrastructurele projecten. Daarna hebben we opnieuw een bijeenkomst georganiseerd.”

Deze keer met Veilig Verkeer Nederland, het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Liander en hogeschool Saxion. Later kwamen daar ook de universiteiten uit Delft, Eindhoven, Groningen en Amsterdam bij. Zo ontstond de ‘Proeftuin Nettelhorst’, de denktank voor slimme maatregelen op het gebied van veiligheid, gezondheid en duurzaamheid op en rond de weg.

Nieuw, Leefbaar Landgoed Nettelhorst

De Proeftuin werd in oktober 2018 opgericht tijdens de Innovation Expo in Rotterdam. Naast de studenten zijn de bedrijven Meilink uit Borculo, verpakken en vervoeren, dBvision uit Utrecht, adviseurs op het gebied van geluidshinder en luchtverontreiniging, en ReintenInfra uit Oldenzaal, wegenbouwer, betrokken.

Ook de gemeente Berkelland is enthousiast, alsmede Lochem die het initiatief vanuit de Cleantech Regio ondersteunt. Voor de provincie ging het aanvankelijk te snel, maar verdere samenwerking binnen het college deed het schip langzaam wenden.

Door de steun vanuit de Regio Achterhoek kon begin 2019 Liesbeth Couwenberg aan de slag als programmamanager voor de Proeftuin. Uiteindelijk gaat het om gedeelde, gemeenschappelijke ambitie. De proeftuin moet aan de hand van drie thema’s, slimme mobiliteit, fossiel vrij & circulair en betrokken landschap een ‘Nieuw, Leefbaar Landgoed’ tussen Borculo en Lochem creëren.

“Iedereen moet zich in het nieuwe landschap betrokken voelen,” aldus Leeflang. “Bewoners, ondernemers en weggebruikers. Het gaat om de toekomst, maar als je goed kijkt dan kan je die nu al zien. Om dat alles te bereiken heb je mensen nodig die nu in al in die toekomst leven, plattelandspioniers die grensverleggend denken en waarden in plaats van regels als uitgangspunt hebben. Dat moet ook de boodschap aan de overheid zijn. Het overheidsbestuur moet ontvankelijk voor vernieuwing zijn, ze moeten als het ware voelen dat er iets moet gebeuren en verkokering tegengaan. Onze Proeftuin is derhalve niet alleen voor de Nettelhorsterweg bedoeld, maar voor geheel Nederland.”

Het eerste uitvloeisel van de Proeftuin was afgelopen december. Toen werd er een proefopstelling gemaakt met een vangrail die én geluid én fijnstof absorbeert.