Tekst Henk Waninge

Dickens Museum van Bronkhorst naar Braamt

De Achterhoek, specifieker Braamt, krijgt er een attractie bij. Het is het Charles Dickens Museum, dat dit najaar wordt geopend. Het is een voortzetting van het museum, dat vele decennia lang dé trekpleister was van het IJsselstadje Bronkhorst. Wij namen alvast een kijkje.

Tekst Henk Waninge Foto’s: Melisa Verheijen

Met het pittoreske, middeleeuwse Bronkhorst in gedachten is het even slikken als de nieuwe locatie van het Charles Dickens Museum in Braamt opdoemt maar bij binnenkomst verdwijnt dat beeld onmiddellijk. Want je belandt gelijk in het Victoriaanse Engeland, in het Londen van de 19e eeuw. “Sir, fijn dat u ons komt bezoeken, ik wil u meenemen in de wereld van Charles Dickens,” luidt de openingszin waarmee de bezoeker wordt verwelkomd.

Museum in Braamt gaat dit najaar open

In negen vertrekken en op ruim 200 vierkante meter is die wereld uitgestald en verbeeld. Boeken (sommige, de eerste druk), levensgrote poppen, prenten, beelden, schilderijen, allerlei gebruiksvoorwerpen, curiosa en zelfs de originele wandelstok van Dickens, die op een veiling van Sotheby’s is aangeschaft.

Mr. Murstone, fictief personage uit de roman David Copperfield. Het is Davids stiefvader, die hem mishandelt en naar de kostschool stuurt. Foto: Melisa Verheijen

Op de achtergrond hoor je geluiden van die tijd waarin de industriële revolutie haar lelijke gezicht liet zien met haar kinderarbeid, standsverschillen, gapende kloof tussen arm en rijk, stank, lawaai en sociale misstanden.Een van de vertrekken is ingeruimd voor zeventien porseleinen 3D-sculpturen, die speciaal voor het museum zijn gemaakt door de Engelse kunstenares Eva Poray. Ze heeft zeventien scènes uit Dickens’ boeken verbeeld. Het zijn fraaie miniatuurvoorstellingen, kunstig beschilderd en uitgewerkt met oog voor detail. Het werk van Porey is een van de parels van de collectie.

Scrooge
In een andere ruimte komen we de meester zelf tegen. Hij zit achter zijn bureau, schrijft, beweegt en leest voor uit een van zijn beroemdste boeken, A Christmas Carol met het bekende personage Scrooge. Boven zien we het spook Marley, de zeven jaar eerder overleden partner van Scrooge, die in een visioen voor Dickens verschijnt en hem inspireert tot het schrijven van dit boek.

First editions van Dickens-boeken. Foto: Melisa Verheijen

Iets verderop zijn enkele vierkante meters gewijd aan dr. Sjef de Jong, voorvechter van het Dickens’ gedachtegoed. Hij is de grondlegger van het Dickens Museum. Het idee hiervoor is in Doetinchem ontstaan en in 1987 gerealiseerd in Bronkhorst. De Jong, die vaak als Scrooge verkleed, bezoekers ontving en door het stadje wandelde, ging vaak naar Engeland om poppen en attributen te halen voor zijn museum en de huidige collectie is dan ook zijn persoonlijke verdienste.

“Zijn geest zit in het museum”, zegt Geert Prein (55), eigenaar van het nabij gelegen pretpark Het Land van Jan Klaassen. Samen met De Jongs zoon Dirk besloot hij het museum in Braamt voort te zetten, mede ook omdat de collectie versnipperd dreigde te raken. Daarnaast: “Het is een mooie aanvulling op wat hier al is”, zegt Prein, doelend op het 40 jaar bestaande pretpark en het tegenover liggende Jan Klaassen Dromenland.

‘Zijn boeken zijn nog steeds actueel’

Prein geeft een korte rondleiding. “Je hebt hier meer ruimte dan in Bronkhorst, waardoor de collectie beter tot haar recht komt. Als gevolg hiervan zal de museale waarde hoger zijn.”

Geert Prein met een boek van Dickens in zijn handen. Samen met Dirk de Jong zet hij het Dickens Museum voort in Braamt.  Foto: Melisa Verheijen

Hij wijst op enkele boeken – ‘first editions’– waarvan de tekst alleen met een goede leesbril is te ontcijferen. “Sommige mensen laten ze ons na. Of ze worden als schenking aangeboden. Daar zijn we erg blij mee.”

We lopen tussen enkele grote poppen door. Links de rijken, de fabrikanten, de upper ten, rechts, de arme sloebers, de havelozen, het gajes. Onder hen ook Fagin, de beruchte leider van een Londense jeugdbende waarin Oliver Twist in verzeild raakt. Zijn boeventronie, gemeen en sluw, is prachtig verbeeld, zo hoort een schurk eruit te zien.

In het vertrek waar Dickens aan zijn A Christmas Carol (‘Dat boek heeft veel bijgedragen aan de kerstgedachte’) staat Prein even stil bij diens betekenis. “Dickens en zijn boeken waren destijds een hype. Vergelijkbaar met Harry Potter nu. Zijn boeken, over de hele wereld vertaald, zijn nog steeds actueel. Denk aan de kloof tussen arm, en rijk, de misstanden, de uitbuiting van mensen, ga zo maar door.”

Misstanden

Prein is onder de indruk van de wijze waarop Dickens met zijn scherpe pen de kinderarbeid en misstanden in de maatschappij aan de kaak stelde. Ook kan hij zich volledig vinden in Dickens’ filosofie dat een kind een kind moet kunnen zijn en de kans moet krijgen zichzelf te ontwikkelen. Prein, die veel met kinderen in de weer is – zo geeft hij bijna dagelijks voorstellingen in het grootste poppentheater van Nederland – kan dat alleen maar onderschrijven. “Belangrijk is om de motoriek en creativiteit te stimuleren.”

Foto: Melisa Verheijen

Inmiddels zijn we weer terug bij het startpunt van de tentoonstelling. De opening zou op 9 juni zijn maar door de coronacrisis is die verschoven naar het najaar. Het wordt volgens Prein en De Jong een bijzondere opening die verricht wordt door een Dickens-kenner. Wie dat wordt is nog niet duidelijk, wel duidelijk is dat er een audiotour komt; bezoekers kunnen in hun eigen tempo een rondleiding doen waarbij ze via de koptelefoon het nodige te weten kunnen komen over de wereld van Charles Dickens.

Charles Dickens Museum, Braamweg 2, Braamt, opening dit najaar.
Meer info: www.dickensmuseum.nl

Scherpe pen
Charles Dickens (1812-1870) was een van de belangrijkste Engelse schrijvers in het Victoriaans tijdperk en de eerste literaire chroniqueur van de grote stad tijdens de industriële revolutie. Tot na WO1 bleef hij Engelands populairste auteur. Hij kreeg bekendheid met The Pickwick Papers, dat vanaf 1836 maandelijks verscheen. Daarna verschenen onder meer Oliver Twist, David Copperfield, Great Expectations, Nicolas Nickleby, A Christmas Carol en A Tale of Two Cities. Dit laatste boek staat met 200 miljoen exemplaren op nummer zeven van ’s werelds meest verkochte boeken.

Zijn pen was een gevreesd literair wapen, die hij gebruikte om sociale misstanden aan de kaak te stellen. Ook kenmerkend voor zijn verhalen zijn de verhaalopbouw, de cartooneske karakters en de humor. Hij schreef vanuit het hart, uit medeleven met de ‘wicked and the poor’, die hij in Londen tijdens zijn zwerftochten door de sloppen waarnam. In zijn veertien romans komen talloze filmisch beschreven karakters voor die je qua gedrag en kledingkeuze ook nu nog op straat kunt tegenkomen.