[Sinderen]

Het anonieme vleesproduct in een plastic bakje dat zo weinig mogelijk mag kosten is wat niemand meer wil. Aandacht voor het welzijn van landbouwdieren en omgeving tellen ook mee. Met het Beter Leven keurmerk van de Dierenbescherming in de winkels, kunnen agrariërs het echte verhaal achter het geproduceerde voedsel laten zien. In Sinderen vertellen André en Helga Wikkerink aan voorbijgangers hoe varkens op de boerderij leven met behulp van een zichtstal voor Beter Leven-varkensvlees. Zij behoorden tien jaar geleden tot één van de eersten die bijdroegen aan het Beter Leven-label en deze als eerste voor de varkenshouderij mochten voeren. De Wikkerinks werden ervoor gevraagd omdat zij toen al onderscheidend bezig waren met dierwelzijn.

Tekst en Foto’s: Eveline Zuurbier

Bij de voordeur van de boerderij staat een doos vol nieuwe informatiebordjes klaar om de oude te vervangen. De varkensboerderij van de familie Wikkerink aan de Harterinkdijk is elke dag open. Mensen kunnen zonder een afspraak de varkens op het bedrijf bekijken. Er zijn brede ramen gemaakt bij de kraamstal waar je naar zeugen kijkt met zogende biggen. Boven de stal waar de varkens in groepen zijn gehuisvest, is een met ramen omgeven loge gemaakt waar bezoekers het varkensleven van dichtbij kunnen zien. Een kijk door de glasplaat op de vloer laat een tevreden slapende beer zien. Voor als de boer en boerin bezig zijn met de verzorging van de varkens of het land hangen er informatiebordjes. “We zijn inmiddels 18 jaar aangesloten bij de Stichting Varkens in Zicht om mensen te betrekken bij de varkenshouderij. De televisiebeelden van dood vee in containers tijdens de varkenspest de MKZ-crisis (2001) zit nog altijd in het geheugen bij de huidige landbouwdiscussies. Maar zo ziet ons beroep er niet uit!”

Steeds meer boeren zien er de nut en de noodzaak van in om aan het publiek te laten zien wat je precies aan het doen bent, merken de Wikkerinks. De openstelling van hun bedrijf en het voeren van het Beter Leven Keurmerk dragen eraan bij dat de boer er niet alleen voor hoeft te staan bij dilemma’s over dierenwelzijn en milieu. Je moet aan een lange lijst met voorwaarden voldoen wil je het keurmerk verkrijgen: die lijst is niet niks, legt André uit als hij zijn verhaal doet. Die vraagt grote (financiële) ingrepen, zoals meer ruimte, grotere stallen en een gesloten circuit. Van nature deelt een varken zijn hok naar eigen behoefte in voor ‘eigen gebruik’, zoals aparte gebieden om te wroeten, te eten, te rusten en te mesten; varkens zijn zindelijk. Andere voorwaarden zijn: voldoende afleidingsmateriaal, het behouden van de jonge beertjes, eisen aan transport en de landelijke omgeving van het bedrijf. “Mensen die ons bedrijf bezoeken, zeggen ons: ‘wat is het hier schoon en netjes’ of vragen zelfs ‘zijn jullie een biologisch boerenbedrijf?’Ik zeg dan: Dat zijn wij niet. We zijn een gangbaar boerenbedrijf met aandacht voor onze dieren en de omgeving.”

Ander inzicht

Amper een jaar na de MKZ-crisis kozen André en Helga bij de bouw van een nieuwe stal al bewust voor groepshuisvesting. Voor die tijd was dat betrekkelijk nieuw. “Elk varken heeft in een groep zijn of haar eigen plaats en ook een eigen ligplaats. Dat hoort van nature bij hun gedrag. Bovendien werkt dit voor ons prettiger. De specifieke aandacht per groep dieren levert namelijk gezondere dieren en sterkere biggen op. Gebruik van antibiotica is sporadisch geworden, nooit preventief. Een gunstig bijeffect is dat dit de boer onnodige kosten bespaart. ”Sinds die tijd geven we burgers de gelegenheid mee te kijken in de stallen en vertellen over hoe een varkenshouder boert,” vertelt André. Geregeld organiseren de Wikkerinks speciale opendagen. “De hele familie schakelen we in om de 1500 bezoekers die we dan op het erf krijgen, de productie van voedsel te laten beleven. We doen dat met een rondgang over het erf en een proefmarkt. Ons doel is om mensen bewuster te maken over wat er allemaal bij voedsel produceren komt kijken. En dan merk je dat mensen het stukje vlees op hun bord, anders en veel beter gaan waarderen. Soms zit er ook een groepje bezoekers bij die pertinent niets van de moderne varkenshouderij willen weten en je liever zien verdwijnen. We zijn een bedrijf net als elk ander type bedrijf in Nederland dat meegaat met ontwikkelingen.”

André en Helga houden 500 zeugen, een eigen beer, 2400 biggen en 2800 vleesvarkens verdeeld over twee boerderijen – een fok-en een mestvarkensbedrijf – aan de Harterinkdijk. Nieuw dit jaar is de aangekochte stal in de Slangenburg. Het is een familiebedrijf waar hun twee zoons ook deel vanuit maken. “We hebben zelf een vrachtwagen zodat onze dieren niet in een vreemde wagen getransporteerd hoeven te worden. Vertrouwd zijn met de varkens en de varkens met ons komen het welzijn en de gezondheid van onze dieren ten goede.”

Investeren in betere afspraken

Met alle inzet voor het Beter Leven Keurmerk verdienen de Wikkerinks één ster op het vlees. Jaarlijks wordt op de kwaliteit toegezien door een controleur. Het Beter Leven Keurmerk geeft betere mogelijkheden duurzame afspraken te maken in de hele voedselketen met onder meer Vion en Albert Heijn. Zij garanderen een hogere prijs dan de kostprijs. Eenmaal in de winkel moet het sterrenlabel op het etiket en een eerlijke prijs bijdragen aan de bewustwording van de waarde achter de productie van vlees- en zuivelproducten. “Je moet wel een bepaald volume hebben om vooruitgang van je bedrijf te kunnen bekostigen. We hebben nagedacht om over te schakelen naar het vleeskeurmerk met twee en vervolgens naar drie sterren. Drie sterren komt qua voorwaarden in de richting van de kenmerken van een biologisch boerenbedrijf, maar de omgeving van onze varkenshouderij leent zich er niet voor: dan zouden we een andere locatie moeten zoeken met heel andere gebouwen waarbij varkens naar buiten kunnen. En wil je dat stapsgewijs gaan doen zodat we het financieel kunnen dragen, dan is er een ander dilemma: de vergunningsaanvraag. Je loopt een te groot risico dat die geweigerd wordt door mensen die deze landbouwontwikkeling anders zien. Ideeën hebben we genoeg. Collega-boeren met een zichtstal hebben het Livar – Limburgs Varken – en het Beemstervarken in de markt gezet die met betrokken slagers uit die regio zorgdragen voor dierenwelzijn en voedselkwaliteit. Een slager kan aan de kwaliteit van het vlees zien hoe met de dieren is omgegaan. Een slager kan ook heel veel toevoegen aan de waarde en de smaak van vlees.”

In het fokprogramma van de varkens op de boerderij van de Wikkerinks is André hier ook mee bezig: goede kwaliteit, beter dierenwelzijn en gezondheid wat de smaak van het vlees ten goede komt. “Wij houden zelf ook van een stukje vlees. Daarvoor zoeken wij een mooi varken uit.”

Open blik

De Wikkerinks doen wat ze kunnen voor een milieubewuste bedrijfsvoering waar het Beter Leven Keurmerk ze kan helpen om gesprek in de hele voedselketen open te houden. Volgens André is het een hele kunst financieel vooruit te blijven lopen op telkens weer nieuwe regels die de Nederlandse overheid de boeren oplegt zoals voor de akkerbouwtak de maai- en oogstdata. Hij noemt een kenmerkend voorbeeld waartegen hij met zijn bedrijf en vele anderen mee vandoen hebben. China verkoopt biologische soja aan ons waarvoor ze tien keer die hoeveelheid aan soja van Brazilië terugkopen om hun eigen bevolking en veestapel te voeden. De complexiteit van verduurzamen leggen André en Helga ook uit aan de bezoekers. Dat wat ze nog dichtbij kunnen doen, laten ze ook zien. “We kijken ook naar de omgeving van ons bedrijf. We doen mee met de weidevogelvereniging.  In het broedseizoen beschermen we de vogelnesten en we hebben akkerranden ingeplant om de biodiversiteit te bevorderen. Het Beter Leven Keurmerk is een steun in de rug het echte verhaal te laten zien.”