[Doetinchem/Zutphen]

Een mens is nooit te oud om een muziekinstrument te leren spelen. Sterker nog, als je daar op latere leeftijd aan begint, help je je hersenen jong en actief te houden. Merel Bakhuizen biedt die kans met de stichting Muziek voor je brein. In drie groepen hebben achttien ouderen de eerste stappen met piano of gitaar gezet.

Tekst Gerard Menting Foto’s Melisa Verheijen

Zijn leven lang wilde Kor Nauta (84) uit Doetinchem al leren pianospelen. Het is er nooit van gekomen. “Ik woonde in de polder. Voor les moest je naar het vaste land, Kampen. ‘s Morgens ging er één bus heen, ‘s middags één bus terug. Dat kon dus gewoon niet. Later had je een druk leven en kwam het er niet van.” Toen hij las over Muziek voor je brein was dat voor hem dé kans om het alsnog te leren.

“Het is zó jammer dat ouderen denken dat het te laat is om nog te beginnen met het leren spelen van een muziekinstrument. Het kan juist veel positieve effecten hebben. Het stimuleert je brein op meerdere manieren”, zegt Merel Bakhuizen over haar initiatief.

Twee jaar terug kwam haar interesse voor alles wat met het brein te maken heeft, en haar hobby muziek samen. “Er is nog zoveel niet bekend over de manier waarop de hersenen werken, wat we wel weten is dat muziek op tal van manieren een positieve invloed heeft”, vertelt ze over de achtergrond van het initiatief. Ze verwijst naar neuropsycholoog prof. dr. Erik Scherder en collega’s als Dick Schwaab en Ben van Cranenburgh, die daarover publiceerden.

Nieuwe verbindingen

Als je niet alleen luistert naar muziek, maar ook zelf leert spelen stimuleert dat nog veel meer hersengebieden. “Dan gaat het er niet om hoe goed je op een instrument wordt, maar dat je brein nieuwe dingen leert. De hersenen moeten daarvoor nieuwe verbindingen aanmaken. Dat betekent niet dat je slimmer wordt maar dat taken als aandacht en concentratie, uitvoeren van dubbeltaken gestimuleerd worden.”

Na de geboorte zijn de hersenen van een kind flexibel en ze worden met het opgroeien steeds uitgedaagd om nieuwe verbindingen te leggen. “Naarmate je ouder wordt – zeker richting pensioen – neemt dat af. Je komt minder in nieuwe situaties, je wordt ook nog eens minder uitgedaagd en je hersenen gaan sowieso achteruit. Daar kun je wat tegen doen door nieuwe activiteiten te leren. Dat kan dansen zijn, of schilderen, sporten en meedoen aan dagactiviteiten voor ouderen. Dat helpt allemaal, maar bij muziek werkt het dus dubbel.”

Kor Nauta (rechtsvoor) tijdens de pianoles. Foto Melisa Verheijen
Kor Nauta (rechtsvoor) tijdens de pianoles. Foto Melisa Verheijen

Interesse in het brein had Merel altijd al. Muziek was haar hobby. Ze werkte onder meer in het ziekenhuis als ergotherapeut. Een ergotherapeut helpt mensen, die bijvoorbeeld door een ziekte beperkingen kennen, zó te leven zoals ze dat zelf graag willen. Wat kun je doen om hindernissen weg te nemen of te omzeilen? Bij fysieke problemen, maar ook bij beginnende dementie. “Met dit initiatief viel alles op zijn plek.”

Gitaar en piano

In Steenderen werd een pilot gehouden, met twaalf deelnemers. Die werden vooraf en na afloop geïnterviewd over hun ervaringen, waarvan Merel weer leerde. In Doetinchem zijn drie groepen begonnen, de gitaarlessen in De Gruitpoort en de pianogroepen in de muziekschool. In Zutphen beginnen in januari een gitaar- en een pianogroep.

Kor Nauta is inmiddels over de helft van de lessen en krijgt de beginselen onder de knie. “Het gaat aardig goed, al ga ik de mist in als de linker- en de rechterhand andere melodieën spelen. Dat zo moeilijk, maar ik ga gewoon door.” Van internet heeft hij, dankzij zijn kleindochter een keyboard van Marktplaats.nl. “Ik moet elke dag oefenen maar ben bang dat ik dat niet haal.”

Net als Kor Nauta zit Bennie Migchelbrink (geboortejaar 1948) als enige heer in een klasje van zes. Hij leert in De Gruitpoort gitaarspelen. De Doetinchemmer is van huis uit drummer maar wilde altijd nog gitaar leren spelen. “Dat is hartstikke leuk in zo’n groep. Er is geen dwang. Als je in het samenspel een akkoord even niet zo snel kunt spelen, pak je het bij de volgende op.”

Stomverbaasd

Ze leerden het instrument kennen en met enkele akkoorden meteen al liedjes spelen zoals Working Class Hero van John Lennon, de traditional Drunken Sailor en Heart of Gold van Neil Young. Dat hij wat muzikale ervaring had omdat samen met Bennie Jolink teksten schreef voor Normaal, kwam aan het licht toen ze als thuisopdracht meekregen zelf een lied te maken en te spelen. “Ik had nog een tekst liggen en leende de akkoorden van John Lennon. Dat ging best mooi. De dames waren stomverbaasd toen ik meteen een heel nummer zong.”

Samen met anderen leren spelen werkt, is de ervaring. “Je leert mensen kennen, trekt je aan elkaar op, overwint samen hindernissen en dat zorg voor een band. De jongste deelnemer is 50, de oudste 85. Dat maakt het leuk, zorgt voor dynamiek in de groep.”

Met individuele lessen had het nooit zo goed gewerkt, denkt Merel. “In zo’n groep is de druk er niet. Hoeveel mensen zijn er niet die een trauma hebben van de muziekles van vroeger? Dat je werd gedrild om te oefenen? Hier is het losser en hebben de mensen veel lol. Daar doe je het ook voor.”

Op de website kunnen belangstellenden zich aanmelden. Als er zes mensen zijn voor een groep, dan gaat die van start. Het gitaarklasje van de Gruitpoort heeft al laten weten dat ze allemaal verder willen naar de vervolgcursus. Merel: “Mijn droom is dat het gaat lopen en dat we kunnen uitbreiden. Dit moet ook in steden als Deventer en Arnhem aanspreken.”

Meer informatie is te vinden op de website Muziekvoorjebrein.nl.