Wandelen dwars door de Achterhoek

[Eibergen]

Een wandelpad van de monding van de Berkel bij Zutphen tot aan de bronnen in Duitsland bij de Billerbeck. Afgezien van veel rondwandelingen in het stroomgebied en een klein stukje van het Trekvogelpad langs de Berkel was er geen beschreven route. Fervent wandelaar Dolf Logemann (68) brengt daar dit najaar verandering in met het Berkelpad.

Dolf Logeman. Foto: Feikje Breimer

Als bioloog deelt Dolf graag zijn bevindingen over de mooie natuur waarin hij wandelt, zijn interesse in de historie verwerkt hij in de routebeschrijvingen van zijn wandelpaden. “O, ben je weer aan het wandelen?” zei zijn vrouw wanneer hij het afgelopen jaar urenlang achter zijn computer zat om het Berkelpad tot in detail te beschrijven.

Dolf kon dat alleen maar beamen. “In mijn hoofd was ik dan ook aan het wandelen, ik kan de hele route visualiseren. Uiteraard heb ik de route eerst helemaal verkend door op de fiets rond te rijden in het gebied met een plattegrond erbij. Eerst kijken hoe de dorpsommetjes lopen. Dan dacht ik ‘dat kan nog mooier’, en koos voor een zandpad in plaats van de weg. De aantrekkelijkheid van de route staat voorop. Je kunt wel kilometerslang over schouwpaden lopen maar dat levert weinig afwisseling op in de route. Bosgebiedjes en natuuroevers met struinpaadjes zorgen ervoor dat er wat te zien blijft. Uiteindelijk liep ik de hele route zelf.”

Fragment van de wandelkaart Berkelpad.

Elf etappes en een toegift

De Berkelroute loopt vanaf station Zutphen tot de Sint Ludgerusdom aan de Markt in Billerbeck. De route bestaat uit elf etappes en een twaalfde etappe in de vorm van een rondwandeling door het brongebied. Wie de hele route loopt,heeft honderdvijfenzestig kilometer afgelegd. Ruim veertig kilometer door de Achterhoek en zeventig kilometer door Westfalen in Duitsland.

Warnsvelder Dolf had zijn twijfels over Duitsland. Rond Warnsveld hoef je niet te zoeken naar mooie wandelpaden langs de Berkel, en verderop door de Achterhoek zou het vast wel lukken. Maar hoe zou het zijn na de grens?

‘Bij sommige dorpsommetjes dacht ik: dat kan mooier’

Dolf: “Waar je in Nederland via schouwpaden en wandelpaden in natuurgebieden tot vlak bij de Berkel kunt wandelen, is dat in Duitsland vaak niet het geval. Ik heb er drie dagen rondgefietst en ontdekte dat agrarische bedrijven hier vlak langs de Berkel liggen, je zou over privé-terrein moeten lopen om tot de beek te komen. Gelukkig waren er op die plaatsen voldoende mogelijkheden om iets verder van de Berkel mooie wandelroutes te maken. Daarnaast heb ik er voor gekozen om in het brongebied in de Baumbergen een extra rondwandeling samen te stellen waarbij je twee van de drie bronnen van de Berkel aandoet. Ook dat is een prachtige route geworden.”

Die Badende

Een van Dolfs favoriete stukken van het Berkelpad loopt langs Eibergen, het is etappe vijf; van Eibergen naar Oldenkotte. Precies twaalf kilometer met daarin drie heel verschillende landschapstypen. De route start achter de Oude Mattheuskerk in Eibergen. Via een oude Berkelmeander achter de historische Berkelhaven loopt het pad naar de Berkel. Op de oever staat een voluptueuze dame in badpak klaar voor een duik. Het is een beeld dat is gemaakt door de Duitse kunstenaar Winfried Nimphius. In 2016 zijn langs de hele Berkel meerdere beelden van Die Badende geplaatst om de samenwerking tussen Nederland en Duitsland te symboliseren.

‘In de rugzak heb ik altijd een kan koffie en stroopwafels.’

Dolf maakt graag vermelding van het Mulderhuis bij Mallumse watermolen. “De watermolen uit 1784 is nog volop in bedrijf, de schutsluis voor de molenaars is er nog. Wanneer de schippers moesten wachten tot ze verder konden, dronken ze graag een borreltje in het Muldershuis. Wandelaars kunnen hier nog steeds terecht, dat vind ik bijzonder.”

Op Stuw Mallem bij Eibergen houdt Dolf een wandelpauze. De rugzak gaat af. “Deze gaat altijd mee als ik op pad ga, met een thermoskan koffie en stroopwafels. Daarop hou ik het heel lang uit.”

Lopen met gids of GPS

In elke etappeplaats is er mogelijkheid voor overnachting en vind je aansluiting op het openbaar vervoer. Alle etappes zijn gratis beschikbaar op www.wandelzoekpagina.nl/berkelpad en in de wandelapp WandelZapp. Van iedere etappe zijn GPX bestanden voor wie met behulp van GPS de route wil volgen.

De gids Berkelpad Is te bestellen via www.anoda.nl/berkelpad. De prijs is € 14,95, excl. verzendkosten.

Geschiedenis Berkel is eeuwenoud

De historie van de Berkel loopt vanaf de prehistorie toen de bron vande Berkel nog vlak achter Winterswijk lag. De Berkel stroomde langsZutphen naar het zuiden en mondde bij Doesburg uit in de Oude IJssel.Dat veranderde toen de Rijn naar het noorden doorbrak en de IJssel ontstond.

Een tweede riviertje ontsprong in de Baumbergen bij het huidige Billerbeck. Ter hoogte van Borculo boog dit riviertje af naar het noorden om via de Regge te eindigen in de Vecht. Gemeentebesturen hadden er geen probleem mee om door het aanleggen van kanalen de loop van de Berkel grondig te wijzigen. Rond 1250 werd op verzoek van de burgerij van Zutphen een verbinding tussen beide riviertjes gegraven waardoor ook het riviertje uit Duitsland uiteindelijk in Zutphen ging uitmonden. Dankzij deze verbinding kreeg de Hanzestad Zutphen langs de Berkel een goede verbinding met het Duitse achterland. Door de bouw van watermolens, die de scheepvaart hinderden, nam de handel over de Berkel af. Pas in de jaren 60 van de vorige eeuw werd de Berkel recht getrokken en verbreed. Inmiddels blijkt dat dit flinke nadelen heeft. Op dit moment is het Waterschap Rijn en IJssel bezig met een groot aantal herstelprojecten om de Berkel meer ruimte tegeven.